Dissemination
Standards
Bulletin Board


 



ՀՀ ԱՎԾ մեթոդական հիմնապաշար

Տվյալների Տարածման Հատուկ Ստանդարտ
(Համաձայն ԱՄՀ-ին տրամադրած տարբերակի)

Հայաստանի Հանրապետություն Ամփոփ մեթոդաբանություն Վճարային հաշվեկշիռ

Վերջին վերանայումը

20 ապրիլ 2015թ.

Վերջին վավերացումը

20 ապրիլ 2015թ

Պատասխանատու(ներ)         
 
 
 
 

Քրիստինե Պողոսյան

ՀՀ ԱՎԾ աշխատակազմի

Վճարային հաշվեկշռի և արտաքին առևտրի վիճակագրության բաժին

Բաժնի պետ

Հայաստանի Հանրապետություն, 0010, ք. Երևան, Հանրապետության պող., Կառավարական տուն 3

  Հեռախոս : 374 11 583 995
  Ֆաքս : 374 11 521 921
  Էլ. փոստ : kristina@armstat.am, info@armstat.am

I. Վերլուծական հիմք. հիմնադրույթներ, սահմանումներ և դասակարգումներ

2.1.1 Հասկացություններ և սահմանումներ

Սահմանում: Վճարային հաշվեկշիռն իրենից ներկայացնում է վիճակագրական հաշվետվություն, որում համակարգված ձևով արտացոլվում են ամփոփ տվյալներ հաշվետու ժամանակահատվածում (եռամսյակ, տարի) այլ երկների ու միջազգային կազմակերպությունների հետ ՀՀ (ռեզիդենտների և ոչ ռեզիդենտների միջև) արտաքին տնտեսական գործառույթների վերաբերյալ:

Վերլուծական հիմք: Հայաստանի Հանրապետության վճարային հաշվեկշռի տվյալները բաղկացած են երկու հիմնական խումբ հաշիվներից. ընթացիկ հաշիվ (ապրանքների և ծառայությունների ներմուծում և արտահանում, եկամուտներ և ընթացիկ տրանսֆերտներ), կապիտալի և ֆինանսական հաշիվ (կապիտալի հաշիվը ներառում է կապիտալ տրանսֆերտները և չարտադրված ոչ ֆինանսական ակտիվների ձեռքբերումը/վաճառքը, իսկ ֆինանսական հաշիվն` ուղղակի, պորտֆելային և այլ ներդրումների գծով ակտիվները և պարտավորությունները, ինչպես նաև պահուստային ակտիվները): Առանձին հոդվածով տրվում են նաև զուտ սխալները և բացթողումները:

2.3.1 Դասակարգում/Հատվածավորում

Դասակարգման համակարգ: ՎՀ գործառնությունները դասակարգվում են ԱՄՀ-ի “Վճարային հաշվեկշռի ձեռնարկի” հինգերորդ հրատարակության (ՎՀՁ-5) պահանջներին համապատասխան: Սակայն որոշ ապրանքների հավաքագրումը չի իրականացվում ՎՀՁ5-ի պահանջներին համապատասխան` ոչ բանկային կազմակերպություններից ստացված տվյալների սղության պատճառով:

 

II. Տվյալների ընդգրկունություն

2.2.1 Ընդգրկունություն

Տվյալների ընդգրկունություն

Ընդգրկվում է ՀՀ ամբողջ տնտեսական տարածքը և ներառում ռեզիդենտների և ոչ ռեզիդենտների միջև կատարած բոլոր գործառնությունները: Վճարային հաշվեկշռի եռամսյակային և տարեկան տվյալները տարածվում են վերլուծական ձևաչափով, ըստ ստանդարտ բաղադրիչների` ԱՄՀ-ի “Վճարային հաշվեկշռի ձեռնարկի” հինգերորդ հրատարակության (ՎՀՁ-5) պահանջներին համապատասխան:

  • Գործառնությունների ընդգրկունություն: Ընդգրկված են ՎՀՁ-5-ի մեթոդաբանությամբ նախատեսված բոլոր գործառնությունները:

  •  Աշխարհագրական ընդգրկունություն: Հատկանշական տարբերություններ չկան:

Ընդգրկվածության բացառություններ

Ֆինանսական ածանցյալ գործիքներ չեն հավաքագրվում, քանի որ այդպիսի գործառնությունները բացակայում են:

Չհաշվառվող գործունեություն

Չհաշվառվող գործունեություն: Մաքսանենգ ճանապարհով ստացված ապրանքների և մասնավոր հատվածի կողմից արտերկրում կատարվոող ներդրումների գնահատում չի իրականացվում :

 

III. Հաշվապահական հաշվառման կանոններ

2.4.1 Գնահատում

Արժեքային գնահատումը: Գործառնությունները գնահատվում են շուկայական գներով: Եթե շուկայական գինը հայտնի չէ, օգտագործվում է դրա մոտավոր արժեքը կամ այն փոխարինվում է այնպիսի արժեքով, որը կարող է գործածվել շուկայականի փոխարեն: Օտարերկրյա ներդրումների գործառնությունները գնահատվում են հաշվեկշռային արժեքով:

Փոխարկումը միասնական հաշվարկային միավորի: Վճարային հաշվեկշիռը կազմվում է ԱՄՆ դոլարով: Այլ արժույթով արտահայտված գործառնությունները փոխարկվում են ԱՄՆ դոլարի` օգտագործելով գործառնության իրականացման պահի  փոխարժեքը: Եթե տվյալ գործառնության իրականացման պահի փոխարժեքը պարզելն անհնար է, ապա օգտագործվում է համապատասխան ժամանակաշրջանի միջին փոխարժեքը:

2.4.2 Հաշվառման սկզբունք

Եկամուտների արտացոլումը: ՎՀ-ի բոլոր գործառնությունները կապված եկամուտների ստացման հետ, գրանցվում են փաստացի վճարման պահին, բացի առևտրային բանկերի ակտիվների և պարտավորությունների գծով տոկոսավճարներից ստացված եկամուտներից, որոնք գրանցվում են հաշվեգրման եղանակով:

2.4.3 Համախառն/զուտ ցուցանիշների հաշվառման գործընթաց

Բոլոր գործառնությունները գրանցվում են համախառն սկզբունքով (դեբետ և կրեդիտ):

 

IV. Հիմնական տվյալների աղբյուրների բնութագրեր

3.1.1 Սկզբնական տվյալների հավաքագրման ծրագիր

Ապրանքներ: Ապրանքների արտահանման և ներմուծման տվյալների համար հիմք են հանդիսանում ՀՀ կառավարությանն առընթեր  պետական եկամուտների  կոմիտեի կողմից ներկայացվող բեռնամաքսային հայտարարագրերը, որոնցում ներառված տվյալներն այնուհետ մշակվում են ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության (ՀՀ ԱՎԾ) կողմից` ամսական կտրվածքով: Մաքսային վիճակագրությունն ընդգրկում է ՀՀ ներմուծված և արտահանված բոլոր ապրանքները: Ստացված տվյալները համալրվում են նաև էլեկտրաէներգիայի և բնական գազի  արտահանման և ներմուծման, վերաբերյալ տվյալներով, որոնք ստացվում են կազմակերպություններից: Ճանապարհորդության միջոցով կատարվող առևտրի տվյալները ստացվում են պարզեցված մաքսային հայտարարագրերի մշակման միջոցով: Տրանսպորտային կայաններում ձեռք բերվող ապրանքների վերաբերյալ տվյալները ստացվում են տրանսպորտային կազմակերպություններից:

Ծառայություններ: Տրանսպորտային, համակարգչային, կապի և այլ ծառայությունների վերաբերյալ տվյալների կազմման հիմնական աղբյուր են հանդիսանում ՀՀ ԱՎԾ կողմից իրականացվող պետական վիճակագրական դիտարկումների շրջանակում իրավաբանական անձանցից և անհատ ձեռնարկատերերից եռամսյակային պարբերականությամբ հավաքագրվող համապատասխան հաշվետվություններում ներառված տվյալները: Ճանապարհորդությունների վերաբերյալ տվյալները ՀՀ ԱՎԾ են ներկայացվում զբոսաշրջության գործակալությունների, հյուրանոցների կողմից, իսկ ստացված տվյալներին այնուհետ ավելացվում են "սեզոնային և սահմանային աշխատողների" և "ժամանող և մեկնող ուղևորների" ՀՀ ԱՎԾ կողմից իրականացվող հետազոտությունների արդյունքներով գնահատված տվյալները: Բանկային հատվածի ֆինանսական ծառայությունների վերաբերյալ տվյալները կազմվում և ներկայացվում են Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական Բանկի կողմից:

Եկամուտներ: Աշխատանքի վարձատրության վերաբերյալ տվյալները կազմվում են ՀՀ ԱՎԾ-ի կողմից իրականացվող տնային տնտեսությունների ընտրանքային հետազոտությունների (ինչպես նաև ՀՀ ԿԲ կողմից իրականացվող դրամական փոխանցումների վերաբերյալ ընտրանքային հետազոտությունների արդյունքների)  հիման վրա: ՈՒղղակի ներդրումներից ստացված եկամուտների վերաբերյալ տվյալները հավաքագրվում են ուղղակի օտարերկրյա ներդրումներով կազմակերպությունների դիտարկումների հիման վրա, ինչպես նաև ՀՀ ԿԲ-ից ստացվող տվյալների օգտագործմամբ: Այլ ներդրումների վերաբերյալ տվյալները (բանկային և պետական հատվածներ) ստացվում են ՀՀ ԿԲ-ից:

Ընթացիկ տրանսֆերտներ: Մարդասիրական օգնության արժեքային գնահատումն իրականացվում է արտահանողների կողմից և նշվում է մաքսային հայտարարագրերում: Կառավարության կողմից միջազգային կազմակերպություններին վճարված անդամավճարների վերաբերյալ տվյալները ներկայացվում են ՀՀ ֆինանսների նախարարության կողմից: Հայաստանի Հանրապետությանը տրամադրված տեխնիկական օգնության վերաբերյալ տվյալները ստացվում են նախարարություններից, բացի այդ, կատարվում են նաև լրացուցիչ գնահատումներ: Ոչ ռեզիդենտների կողմից տրամադրված մասնավոր տրանսֆերտների վերաբերյալ տվյալները գնահատվում են տնային տնտեսությունների ընտրանքային տարեկան հետազոտությունների արդյունքների, ինչպես նաև ՀՀ ԿԲ կողմից իրականացվող դրամական փոխանցումների վերաբերյալ ընտրանքային հետազոտությունների արդյունքների հիման վրա:

Կապիտալի հաշիվ: Միգրանտների տրանսֆերտների վերաբերյալ տվյալները գնահատվում են մաքսային վիճակագրության, տնային տնտեսությունների հետազոտությունների և անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեից ստացված տեղեկատվության հիման վրա: Պետական կառավարման հատվածի կապիտալ տրանսֆերտների վերաբերյալ տվյալները ստացվում են ՀՀ ֆինանսների նախարարությունից և ՀՀ ԿԲ-ից:

ՈՒղղակի ներդրումներ: ՀՀ-ում կատարված ուղղակի օտարերկրյա ներդրումների վերաբերյալ տվյալները ներկայացվում են օտարերկրյա ուղղակի ներդրումով կազմակերպությունների կողմից:

Պորտֆելային ներդրումներ: Պորտֆելային ներդրումների վերաբերյալ տվյալները ներկայացվում են Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական Բանկի կողմից:

Այլ ներդրումներ: Այլ ներդրումների վերաբերյալ տվյալները ստացվում են ՀՀ ֆինանսների նախարարությունից (պետական հատվածի վարկերի գծով), ՀՀ ԿԲ-ից և կազմակերպությունների հետազոտությունների արդյունքներով (մասնավոր հատվածի վարկերի և առևտրային վարկերի գծով):

Պահուստային ակտիվներ: Պահուստային ակտիվների վերաբերյալ տվյալները կազմվում է ՀՀ ԿԲ կողմից:

3.1.2 Սկզբնական տվյալների սահմանում, ընդգրկունություն, դասակարգում, գնահատում և գրանցման ժամկետ

 

Կառուցվածքը, հիմնադրույթները և սահմանումները համապատասխանում են ՎՀՁ5-ի մեթոդաբանությանը:

3.1.3 Սկզբնական տվյալների  ժամանակայնություն

Եռամսյակային հաշվետվական ձևերը տրամադրվում են ռեսպոնդենտներին հաշվետու ժամանակշրջանի վերջում և պետք է վերադարձվեն 4 շաբաթվա ընթացքում:

 

V. Տվյալների հավաքագրման և մշակման գործընթացներ

3.3.1 Սկզբնական տվյալների վիճակագրական մեթոդներ

Ապրանքներ: Մաքսային տվյալների հիմնական ճշգրտումները վերաբերում են էլեկտրաէներգիայի արտահանմանն ու ներմուծմանը, ինչպես նաև բնական գազի ներմուծմանը: Ճշգրտվում են նաև այն ապրանքների ներմուծման տվյալները, որոնք գնահատվում են ՖՕԲ գնի հիման վրա` կիրառելով որոշակի գործակից ներմուծված ապրանքի (ապրանքի տեսակից կախված) ՍԻՖ գնի նկատմամբ: Միջին ճշգրտումը ստացվել է 2001 թվականին անցկացված հետազոտությունների տվյալներով:

Ծառայություններ: Ճշգրտումները տվյալների ընդգրկունության/դասակարգչային/ ժամանկային արժեքային առումով տվյալների բարելավման նպատակով: Ոչ ռեզիդենտների կողմից մատուցված տրանսպորտային ծառայությունների և բեռների ապահովագրական ծառայությունների արժեքը հաշվարկվում է ապրանքների ներմուծման արժեքի ճշգրտման եղանակով (ՍԻՖ-ը ՖՕԲ-ի վերածելով) և գումարվում է ծառայությունների ներմուծմանը, իսկ տրանսպորտային ծառայությունների և բեռների ապահովագրական ծառայությունների արտահանման արժեքը հաշվարկվում է օգտագործելով մաքսային հայտարարագրերի տվյալները ՀՀ ռեզիդենտներին տրանսպորտային միջոցների պատկանելության մասով: Ճանապարհորդությունների գծով կրեդիտային և դեբետային մուտքագրումները հաշվարկվում են ելնելով ճանապարհորդների թվաքանակից, մնալու միջին տևողությունից և միջին օրական ծախսերից:

Եկամուտ: Եկամուտների գծով տվյալների ճշգրտումն իրականացվում է ելնելով տնային տնտեսությունների ընտրանքային հետազոտությունների, ինչպես նաև ՀՀ ԿԲ կողմից իրականացվող դրամական փոխանցումների վերաբերյալ ընտրանքային հետազոտությունների արդյունքների  տվյալներից:

Ընթացիկ տրանսֆերտներ: Ընթացիկ տրանսֆերտների ճշգրտումն իրականացվում է ելնելով տնային տնտեսությունների ընտրանքային տարեկան հետազոտությունների, ինչպես նաև ՀՀ ԿԲ կողմից իրականացվող դրամական փոխանցումների վերաբերյալ ընտրանքային հետազոտությունների արդյունքների  տվյալներից:

Կապիտալի հաշիվ: Գնահատումները ստացվում են ՀՀ ԱՎԾ կողմից իրականացվող տնային տնտեսությունների և ՀՀ ԿԲ կողմից իրականացվող դրամական փոխանցումների վերաբերյալ ընտրանքային հետազոտությունների արդյունքներից:  Գործառնությունները հիմնականում կապված են արտագաղթողների տրանսֆերտների հետ: Գնահատումները կատարվում են հիմք ընդունելով արտագաղթողների թվաքանակն ու արտագաղթող ընտանիքների միջին մեծությունը, ինչպես նաև Հայաստանում վաճառվող բնակարանների միջին արժեքը: Անշարժ գույքի միջին արժեքի վերաբերյալ տեղեկատվությունը ստացվում է ՀՀ կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեից:

Ուղղակի ներդրումներ: Ուղղակի ներդրումների գծով տվյալների ճշգրտումն իրականացվում է ուղղակի օտարերկրյա ներդրումով այն կազմակերպությունների տվյալների հաշվառմամբ, որոնց համար տարեկան ներդրումների ծավալը չի գերազանցում 25 հազ. ԱՄՆ դոլարը և որոնք ամբողջությամբ չեն ընդգրկվել հետազոտության ժամանակ:

Պորտֆելային ներդրումներ: Պորտֆելային ներդրումների վերաբերյալ տվյալների ճշգրտում չի իրականացվում:

Այլ ներդրումներ: Այլ ներդրումների վերաբերյալ տվյալների ճշգրտում չի իրականացվում:

Պահուստային ակտիվներ: Պահուստային ակտիվների վերաբերյալ տվյալների ճշգրտում չի իրականացվում:

3.3.2 Վիճակագրական այլ գործընթացներ

Սեզոնային ճշգրտում: Սեզոնային ճշգրտում չի իրականացվում:

3.4.1 Միջանկյալ արդյունքների արժանահավատության ստուգում

Ստուգում և այլ պրակտիկա: Վրաստանի, Ուկրաինայի և Նիդեռլանդների հետ համատեղ 1996 թվականից սկսած իրականացվում է արտաքին առևտրի գծով վիճակագրական տվյալների որակի խաչաձև ստուգում ՙհայելային՚ վիճակագրության հիման վրա: 2001 թվականին Նիդեռլանդների փոխարեն ՙհայելային՚ վիճակագրություն է իրականացվել` Գերմանիայի հետ: Գործընկեր երկրի տվյալների հետ տվյալների անհամապատասխանությունը քննարկվում է, բայց դրանց արդյունքում ճշգրտում չի կատարվում:

 

VI. Այլ

5.3.2. Փաստաթղթերի և ծառայությունների համացանկի (կատալոգ) առկայություն

Համաձայն վիճակագրական աշխատանքների տարեկան ծրագրի, յուրաքանչյուր տարի ԱՎԾ-ն հրապարակում և տարածում է Վիճակագրական հրապարակումների համացանկ (կատալոգ): Համացանկը պարունակում է մանրամասն և հստակ գծագրված տեղեկատվություն ԱՎԾ թղթային տարբերակով հրապարումների վերաբերյալ: Համացանկը ներկայացնում է յուրաքանչյուր հրապարակման վերնագիրը` համառոտ բովանդակությամբ, պարբերականությունը և հրապարակման օրը:

Համացանկի նպատակն է ծանոթացնել սպառողներին ԱՎԾ կողմից հրապարակվող վիճակագրական արտադրանքին:

Համացանկի էլեկտրոնային տարբերակը տեղադրված է ԱՎԾ կայքում`

http://www.armstat.am/am/?nid=82&id=1412