Dissemination
Standards
Bulletin Board

 

 


ՀՀ ԱՎԾ մեթոդական հիմնապաշար

Տվյալների Տարածման Հատուկ Ստանդարտ
(Համաձայն ԱՄՀ-ին տրամադրած տարբերակի)
 

Հայաստանի Հանրապետություն Ամփոփ մեթոդաբանություն Ազգային հաշիվներ

Վերջին վերանայումը

31 մայիս 2017թ.

Վերջին վավերացումը

31 մայիս 2017թ.

Պատասխանատու(ներ)         
 
 

Լուսյա Խաչատրյան

ՀՀ ԱՎԾ աշխատակազմի

Մակրոտնտեսական ցուցանիշների և ազգային հաշիվների բաժին

Բաժնի պետ

Հայաստանի Հանրապետություն, 0010, ք. Երևան, Հանրապետության պող., Կառավարական տուն 3

  Հեռախոս : 374 11 523 996
  Ֆաքս : 374 11 521 921
  Էլ. փոստ : lusya@armstat.am, info@armstat.am

 

I. Վերլուծական հիմք. հիմնադրույթներ, սահմանումներ և դասակարգումներ

2.1.1 Հասկացություններ և սահմանումներ

Վերլուծական հիմք: Հայաստանի Ազգային հաշիվները կազմվում են համաձայն Ազգային հաշիվների համակարգի (ԱՀՀ-2008) հիմնարար դասակարգումների, սահմանումների և հասկացությունների, ինչպես նաև այլ մեթոդաբանական հիմքերի, միաժամանակ շարունակելով աշխատանքը Եվրապական հաշիվների համակարգ (ԵՀՀ) 2010-ի ներդրման ուղղությամբ:

Սկսած 2014թ.-ից ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայությունը Հայաստանի ազգային հաշիվների վիճակագրության բնագավառում իրականացրել է մեթոդաբանական փոփոխություն՝ անցում է կատարվել «Ազգային հաշիվների համակարգ 1993-ից» «Ազգային հաշիվների համակարգ 2008-ի»:

Սահմանումներ: Արտադրական եղանակով հաշվարկված ՀՆԱ-ն իրենից ներկայացնում է ռեզիդենտների կողմից արտադրված համախառն ավելացված արժեքի և ապրանքների (արտադրանքի) զուտ հարկերի (առանց սուբսիդիաների) հանրագումարը: Ծախսային եղանակով ՀՆԱ-ն որոշվում է որպես գնորդի գներով վերջնական սպառման, կապիտալի համախառն կուտակման և ապրանքների ու ծառայությունների զուտ արտահանման հանրագումար: Եկամտային եղանակով ՀՆԱ-ն իրենից ներկայացնում է վարձու աշխատողների աշխատանքի վարձատրության, տնտեսության համախառն շահույթի և համախառն խառը եկամուտների, ինչպես նաև արտադրության և ներմուծման զուտ հարկերի (առանց սուբսիդիաների) հանրագումար:

Ռեզիդենտության սահմանումը  համապատասխանում է ռեզիդենտության սահմանման ԱՀՀ-2008 և վճարային հաշվեկշռի ձեռնարկի 6-րդ խմբագրության (ԱՄՀ 2008) մեթոդաբանական պահանջներին:

2.3.1 Դասակարգում/Հատվածավորում

Դասակարգման համակարգ: 1990-2006թթ արտադրական եղանակով ՀՆԱ-ի հաշվարկների համար կիրառվել է Ժողովրդական տնտեսության ճյուղերի համամիութենական դասակարգիչը (ԺՏՃՀԴ): 2004-2006թթ. ԺՏՃՀԴ-ին զուգահեռ 2007թ-ից կիրառվել է նաև Տնտեսական գործունեության տեսակների Հայաստանի դասակարգչի (ՏԳՏՀԴ) 1.1  խմբագրությունը ( NACE 1.1),  իսկ 2012 թվականից՝  Տնտեսական գործունեության տեսակների Հայաստանի դասակարգչի (ՏԳՏՀԴ) 2  խմբագրությունը ( NACE խմբ.2): Ըստ ՏԳՏՀԴ-ի առկա են տվյալները սկսած 2008 թվականից մինչև 2017 թվականի I եռամսյակը:

 

II. Տվյալների ընդգրկունություն

2.2.1 Ընդգրկունություն

Տվյալների ընդգրկունություն

 

Գործառնությունների ընդգրկունություն: Ընդգրկվում են ԱՀՀ-2008-ում սահմանված բոլոր գործառնությունները: ՀՆԱ գնահատականը ներառում է բոլոր շուկայական գործառնությունները, ներառյալ ապրանքափոխանակությունը: ՀՆԱ-ն ներառում է նաև չդիտարկվող տնտեսության գնահատականը, որը վերջին տարիներին 25 տոկոսից նվազել է և  կազմում  է ՀՆԱ -ի  մոտավորապես 22 տոկոսը:

Ազգային հաշիվների որակի կարևորագույն հատկանիշ է հանդիսանում տնտեսական գործունեության բոլոր տեսակների ամբողջական ընդգրկվածությունը: Սակայն, դժվար է հասնել լրիվ ընդգրկվածության` պայմանավորված հիմնական տվյալների հավաքագրման համակարգի թերություններով և արտադրական գործունեության որոշ տեսակների վերաբերյալ տվյալների հաշվառման բարդություններով (ստվերային, ոչ ֆորմալ, անօրինական գործունեություններ):

 

 

Աշխարհագրական ընդգրկունություն: Ընդգրկվում է Հայաստանի Հանրապետության ամբողջ տնտեսությունը:

Չհաշվառվող գործունեություն

Չհաշվառվող գործունեություն: Մի շարք վիճակագրական ցուցանիշների գծով իրականացվում է տնտեսության չհաշվառվող մասի, ինչպես նաև "ստվերային" տնտեսության (ներառյալ անօրինական գործունեության) լրահաշվարկ: 2011 թվականից սկսած Հայաստանի ազգային հաշիվների կազմման ընթացքում կիրառվել է   Եվրոստատի կողմից առաջարկվող Ոչ համափարփակության դասակարգման նպատակով կիրառվող մեթոդաբանությունը: “Համապարփակությանն ուղղված աղյուսակային մոտեցումը” իրենից ներկայացնում է հետևողական և ավարտուն գաղափարական մի շրջանակ, որտեղ ճշգրտումները դասակարգվում են ըստ “ոչ-համապարփակության” 7 տեսակի: Միևնույն ժամանակ այն հավաքագրման համապատասխան մեթոդները ոչ համապարփակության տեսակներին կապելով (ինչպես օրինակ` զբաղվածության մեթոդը, ֆիսկալ աուդիտը, ԱԱՀ համեմատություն և այլն) ` համապատասխան շրջանակ է ապահովում ճշգրտումները հաշվարկելու համար:

Հայաստանի ՀՆԱ-ի ամբողջականության գնահատման աղբյուրների և մեթոդների վերաբերյալ առավել մանրամասն նկարագրված են ԵՄ «Թվինինգ» ծրագրով (1-ին փուլ, 2011թ. հունվար-2013թ. փետրվար) Դանիայի վիճակագրական ծառայության կողմից Հայաստանի ազգային վիճակագրական ծառայությանը աջակցության նպատակով «ՀՆԱ–ի ամբողջականության բարելավում»` Բաղադրիչ Գ-ի շրջանակներում «Եվրոստատի աղյուսակային  մոտեցում»  ձեռնարկի  Հայաստանի ազգային հաշիվներում ներդրման աշխատանքների մասին http://www.dst.dk/en/consulting/projects/Armenia2011: Այդ ծրագրի շրջանակում ներդրվեց նաև անօրինական գործունեության տեսակներից՝ թմրանյութերի արտադրության, առևտրի, դրանց սպառման և ներմուծման գնահատման մեթոդաբանությունը:

 Ծախսային եղանակով հաշվարկվող ՀՆԱ-ի բոլոր բաղադրիչներում առկա են արտադրական եղանակով հաշվարկվող ՀՆԱ-ի համապատասխան գործունեության տեսակների լրահաշվարկները: Տնային տնտեսությունների վերջնական սպառման բաղադրիչում ներառվում են արդեն իսկ լրահաշվարկ պարունակող համապատասխան ապրանքների և ծառայությունների (ըստ գործունեության տեսակների) թողարկումների այն ծավալները, որոնք ձեռք են բերվում տնային տնտեսությունների կողմից վերջնական սպառման նպատակով: Դրանք ամբողջականացվում են տնային տնտեսությունների կողմից բնական գազի, էլեկտրաէներգիայի, խմելու ջրի սպառման ծավալներով: Տնային տնտեսությունների վերջնական սպառման բաղադրիչում շատ կարևոր տեղ է զբաղեցնում տնային տնտեսությունների կողմից ոչ ռեզիդենտներից ձեռք բերված ապրանքներն ու ծառայությունները (ներմուծումը), որոնց վերաբերյալ տվյալները ստացվում են վճարային հաշվեկշռից, ինչպես նաև ՖՄԱՉԾ-ի տվյալները  վերջնական սպառման բաղադրիչի մասով:

 

III. Հաշվապահական հաշվառման կանոններ

2.4.1 Գնահատում

Արժեքային գնահատական: Թողարկումը և համախառն ավելացված արժեքը գնահատվում են հիմնական գներով, միջանկյալ սպառումը, հիմնական կապիտալի համախառն կուտակումը և տնային տնտեսությունների սպառումը` գնորդի գներով, ոչ շուկայական թողարկումը` որպես կատարված ծախսերի հանրագումար: Արտահանումը և ներմուծումը գնահատվում են ՖՕԲ գներով: Արտադրական եղանակով հաշվարկված ՀՆԱ-ի ցուցանիշները, ինչպես նաև ծախսային տարրերը հաշվարկվում են ընթացիկ գներով, նախորդ տարվա նույն ժամանակաշրջանի համադրելի գներով և բազային տարվա միջին տարեկան գներով: Սկսած 2011թ-ի 1-ին եռամսյակից ՀՆԱ-ն նախորդ տարվա նույն ժամանակաշրջանի համադրելի գներով հաշվարկը փոխարինվել է նախորդ տարվա միջին տարեկան գներով հաշվարկով: Ներկայումս նախորդ տարվա միջին տարեկան գներով եռամսյակային և տարեկան ժամանակագրական շարքերն առկա են 2009 թվականից: Եկամուտների ձևավորման եղանակի բաղադրիչները տարրերը հաշվարկվում են միայն ընթացիկ գներով: 1990-1993 թվականների տվյալները բերված են ռուբլիով, իսկ 1994 թվականից սկսած` հայկական դրամով:

2.4.2 Հաշվառման սկզբունք

Գրանցման պահը: Համաձայն ԱՀՀ-2008-ի պահանջների, գործառնությունների մեծ մասը հաշվառվում է հաշվեգրման եղանակով: Բացառություն են կազմում պետական կառավարման մարմինների ծախսերը և եկամուտները, ինչպես նաև "արտերկրի" հետ կատարվող որոշ գործառնություններ, որոնք հաշվառվում են դրամարկղային եղանակով:

2.4.3 Համախառն/զուտ ցուցանիշների հաշվառման գործընթաց

Համախառն/զուտ ցուցանիշները համապատասխանում են ԱՀՀ-2008-ի ստանդարտներին:

IV. Հիմնական տվյալների աղբյուրների բնութագրեր

3.1.1 Սկզբնական տվյալների հավաքագրման ծրագիր

Արտադրական եղանակ: Արտադրական եղանակ: Հաշվարկներն իրականացվում են տարբեր աղբյուրների` հիմնականում ՀՀ ԱՎԾ կողմից իրականացվող պետական վիճակագրական դիտարկումների տվյալների հիման վրա: Կազմակերպությունների ամսական, եռամսյակային  և տարեկան դիտարկումներն իրականացվում են տնտեսական գործունեության բոլոր տեսակների համար, բացի գյուղատնտեսությունից: Վերջինիս վերաբերյալ տվյալները, ըստ 2014 թվականին իրականացված գյուղատնտեսության համատարած հաշվառման տվյալների ,հավաքագրվում են 317346 գյուղացիական տնտեսություններից ընտրանքային եղանակով ընտրված 7440 տնտեսությունից, ինչպես նաև շուրջ 110 առևտրային կազմակերպություններից ստացվող տվյալների հիման վրա: Ի լրումն վերոնշյալ տեղեկատվական աղբյուրների, օգտագործվում են նաև ՀՀ ԱՎԾ կողմից իրականացվող տնային տնտեսությունների կենսամակարդակի ամբողջացված հետազոտությունների տվյալները:

ԱՀՀ 2008-ին համապատասխան արտադրական եղանակով կազմված ՀՆԱ-ում կատարելագործվել է սեփական կացարանում բնակվելու պայմանականորեն հաշվարկվող վարձակալության արժեքի հաշվարկման մեթոդաբանությունը՝ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (ՏՀԶԿ) կողմից մշակված «սպառողի ծախսերի մեթոդի» հիման վրա:

 

Պետական կառավարման մարմինների ծառայությունների, ինչպես նաև հարկային մուտքերի և սուբսիդիաների հաշվարկման համար օգտագործվում են ՀՀ ֆինանսների նախարարության (ՀՀ ՖՆ) կողմից տրամադրվող տվյալները: ՀՀ կենտրոնական բանկից (ՀՀ ԿԲ)  ստացվող տվյալներն օգտագործվում են ֆինանսական գործունեության թողարկման և միջանկյալ սպառման,   ֆինանսական միջնորդության անուղղակիորեն չափվող ծառայությունների և տնտեսության ֆինանսական հատվածի հաշվարկների իրականացման համար:

Սպառողական գների ինդեքսը (ՍԳԻ), արտադրողների գների ինդեքսը (ԱԳԻ), ապրանքների արտահանման և ներմուծման ինդեքսներն օգտագործվում են դեֆլատավորման համար:

Ծախսային եղանակ: Ծախսային բաղադրիչների գնահատականի հիմքում դրված են տնային տնտեսությունների կենսապայմանների ամբողջացված հետազոտությունների, առևտրաշրջանառության և վճարովի ծառայությունների վերաբերյալ պետական վիճակագրական հաշվետվությունների, գյուղատնտեսական արտադրանքի հաշվեկշռի, պետական կառավարման մարմինների սպառման վերաբերյալ ՀՀ ֆինանսների նախարարության հաշվետվությունների, կապիտալի կուտակման և պաշարների փոփոխության վերաբերյալ կազմակերպությունների հաշվետվությունների և վճարային հաշվեկշռի տվյալները:

Եկամուտների ձևավորման եղանակ: Գնահատականի հիմքում դրված են ՀՀ ֆինանսների նախարարության կողմից ներկայացվող հարկերի և սուբսիդիաների վերաբերյալ տվյալները, ինչպես նաև ՀՀ ԱՎԾ կողմից իրականացվող աշխատուժի ընտրանքային հետազոտության, կազմակերպությունների կողմից ներկայացվող աշխատողների և աշխատավարձի մասին և հիմնական միջոցների առկայության և շարժի մասին տարեկան հաշվետվությունների տվյալները:

3.1.2 Սկզբնական տվյալների սահմանում, ընդգրկունություն, դասակարգում, գնահատում և գրանցման ժամկետ

Տնտեսական գործունեության տեսակների Հայաստանի դասակարգիչը (ՏԳՏՀԴ) 2-րդ  խմբագրություն, ըստ գործունեության տեսակների արտադրանքի դասակարգիչը ( CPA), անհատական սպառման դասակարգիչն` ըստ նպատակների (COICOP), պետական կառավարման մարմինների գործառույթների դասակարգիչը (COFOG),:

Չնայած ազգային հաշիվների համար  տվյալների լրացուցիչ հավաքագրում չի իրականացվում, սակայն ազգային հաշիվների վիճակագրությունն ունի մեծ ազդեցություն սկզբնական տվյալների վիճակագրության վրա: Այդ իսկ պատճառով սկզբանական տվյալներն ընդհանուր առմամբ համապատասխանում են ազգային հաշիվների սահմանումներին, ընդգրկունությանն ու դասակարգումներին:

3.1.3 Սկզբնական տվյալների  ժամանակայնություն

Ընդհանուր առմամբ, տվյալների հավաքագրումն ու մշակումը համապատասխանում է ազգային հաշիվների ժամանակային պահանջներին:

 

V. Տվյալների հավաքագրման և մշակման գործընթացներ

3.3.1 Սկզբնական տվյալների վիճակագրական մեթոդներ

Արտադրական եղանակ: 

Չհաշվառվող գործունեության և ստվերային տնտեսության մասով ճշգրտվում են թողարկման վերաբերյալ ներկայացվող տվյալները: Սկզբնական տեղեկատվու-թյունը խմբագրվում, ամփոփվում է տնտեսական գործունեության տեսակների վիճակա-գրության մակարդակներով և, որպես հիմնական տվյալներ, մուտքագրվում է ազգային հաշիվների համակարգ: Ազգային հաշիվների կազմման գործընթացում բացակայող տվյալները լրացվում են (լրահաշվարկվում են չդիտարկվող տնտեսության մասով), իսկ անհամաձայնությունները` վերացվում:

Լրահաշվարկները և ճշգրտումները կատարվում են տնտեսական գործունեության տեսակների վիճակագրության (միկրոմակարդակ) և ամբողջ տնտեսության (մակրոմակարդակ) մակարդակով:

Լրահաշվարկների և ճշգրտումների հիմքում դրված են տնտեսության մեջ զբաղվածներիթվաքանակի և կանոնավոր վիճակագրական հաշվետվությամբ հաշվառվող աշխատողներիթվաքանակի վերաբերյալ տվյալները: Բացի դրանից, օգտագործվում են աշխատուժի, տնային տնտեսությունների կենսապայմանների ամբողջացված հետազոտությունների տվյալները, ինչպես նաև տարբեր աղբյուրներից ստացվող տվյալների համեմատական վերլուծության վրա հիմնված գնահատման անուղղակի եղանակները: Դրա հետ մեկտեղ, հաշվի են առնվում նաև հատուկ հետազոտությունների, հարցումների արդյունքները և այլ տեղեկատվություն:

3.3.2 Վիճակագրական այլ գործընթացներ

Արտադրական եղանակ: ՀՆԱ-ն կազմվում է ընթացիկ, սկսած 2011թ. 1-ին եռամսյակից` նախորդ տարվա միջին տարեկան և հղումային տարվա միջին տարեկան գներով: Բազային տարի է համարվում նախորդ տարին:: Նախորդ տարվա միջին տարեկան գներով տվյալների վերագնահատումը կատարվում է կրկնակի դեֆլատավորման եղանակի կիրառմամբ Միջին տարեկան գներով գնահատման համար օգտագործվում են ծառայությունների, գյուղատնտեսական մթերք արտադրողի իրացման գների ինդեքսները, ինչպես նաև սպառողական գների, բեռնափոխադրումների սակագների, շինարարության, արդյունաբերողների արտադրանքի գների ինդեքսները  և  հաշվարկման էքստրապոլացիայի եղանակը, իսկ ներմուծման համար՝ ներմուծում իրականացնող երկրների սպառողական գների ինդեքսները Էքստրապոլացիայի եղանակի  դեպքում կիրառվում են զբաղվածների  թվաքանակը և տնտեսական գործունեության տեսակը բնութագրող այլ ծավալային ցուցանիշներ:

 

Ծախսային եղանակ: Վերջնական սպառման ծախսերը հաշվարկվում են մանրածախ ապրանքաշրջանառության տվյալների`ճշգրտված չկազմակերպված շուկայում գնումների ծավալով, վճարովի ծառայությունների և անձնական սպառման համար արտադրության ծախսերի, պետական կառավարման մարմինների և ոչ առևտրային կազմակերպությունների ծախսերի հիման վրա: Տվյալները ճշգրտվում են տնային տնտեսությունների կենսամակարդակի ամբողջացված հետազոտությունների արդյունքների հիման վրա, ինչպես նաև, մասամբ հաշվի է առնվում արտադրական  և ծախսային եղանակներով հաշվարկված ՀՆԱ-ների միջև ընդհանուր հաշվեկշռի անհրաժեշտությունը: Նախորդ տարվա գներով գնահատականը տրվում է ընթացիկ գներով վերջնական սպառման և կուտակման բաղադրիչների դեֆլատավորման ճանապարհով` կիրառելով համապատասխան գների ինդեքսներ:

 

Հիմնական կապիտալի կուտակումը  հաշվարկվում է կապիտալ ներդրումների, կապիտալ վերանորոգման ծախսերի, երկրաբանահետախուզական աշխատանքների ծախսերի, հիմնական հոտի անասունների/անասնագլխաքանակի արժեքի հավելաճի, ծրագրային ապահովման և տվյալների բազայի ստեղծման ծախսերի, գրական և գեղարվեստական ստեղծագործությունների բնօրինակների ձեռք բերման ծախսերի վերաբերյալ պետական վիճակագրական հաշվետվությունների տվյալների, ինչպես նաև պետական բյուջեի հաշվին սարքավորումների, երկարատև օգտագործման առարկաների  ձեռք բերման ծախսերի հիման վրա: Օգտագործվում են նաև վճարային հավեկշռի տվյալները:

Ըստ ԱՀՀ 2008-ի հիմնական կապիտալի կուտակման մեջ ներառվում են նաև  գիտական հետազոտությունների և մշակումների հետ կապված ծախսերը որոնք, ԱՀՀ 1993-ով որպես միջանկյալ սպառման ծախսեր դասվելու փոխարեն: Սույն փոփոխությունը հանգեցրել է այն գործունեության տեսակների համախառն ավելացված արժեքների փոփոխությանը, որոնցում ծախսեր են իրականացվել գիտական հետազոտությունների և մշակումների նպատակով, և, որի արդյունքում նաև փոխվել է ինչպես ՀՆԱ-ի ծավալը, այնպես էլ կառուցվածքն ու իրական աճը:

Մյուս կարևոր փոփոխությունն առնչվում է սպառազինության ծախսերին (հրասայլերի, ինքնաթիռների, նավերի և երկարաժամկետ օգտագործման ռազմական այլ օբյեկտների ձեռքբերման ծախսերին), որոնք, համաձայն ԱՀՀ 1993-ի, դիտվում էին որպես պետական կառավարման հատվածի միջանկյալ սպառման ծախսեր, իսկ ըստ ԱՀՀ 2008-ի, դիտարկվում են որպես հիմնական կապիտալի կուտակման ծախսեր: Սույն փոփոխությունը չի հանգեցրել արտադրական ՀՆԱ-ի ծավալի, կառուցվածքի փոփոխության, բայց, քանի որ թողարկման և միջանկյալ սպառման ծավալների մշտական գներով (համադրելի) գնահատման դեֆլատորները տարբեր են, այն հանգեցրել է ՀՆԱ-ի ֆիզիկական ծավալի ինդեքսի փոփոխության: Փոփոխություն է կրել նաև ՀՆԱ-ի օգտագործման կառուցվածքում վերջնական սպառման և կուտակման միջև հարաբերակցությունը:

Նյութական շրջանառու միջոցների պաշարների փոփոխությունը հաշվարկվում է կազմակերպությունների կողմից ներկայացվող պետական վիճակագրական հաշվետվությունների տվյալների հիման վրա: Պաշարների արժեքի փոփոխությունը  որոշվում է որպես պաշարներում ապրանքների մուտքագրման և դուրսգրման տարբերություն: Պաշարների փոփոխության արժեքից հանվում է պաշարներում գտնվելու ընթացքում գների փոփոխության արդյունքում ստացվող արտադրանքի արժեքը, այսինքն` գների փոփոխության ազդեցությունը (հոլդինգային շահույթ):

 

Ապրանքների և ծառայությունների արտահանման և ներմուծման վերաբերյալ տվյալները վերցվում են վճարային հաշվեկշռի տվյալներից, որոնք կազմվում են "մաքոքային/ֆիզիկական  անձանց կողմից իրականացված առևտրով" ճշգրտված մաքսային վիճակագրության տվյալների հիման վրա:

 

Եկամուտների ձևավորման եղանակ: ՀՆԱ-ն եկամուտների ձևավորման եղանակով հաշվարկվում է միայն տարեկան կտրվածքով:

 

Վարձու աշխատողների աշխատանքի վարձատրությունը ներառում է աշխատավարձը և գործատուների կողմից կատարված սոցիալական ապահովագրության մասհանումները: Դրանք հաշվարկվում են հաշվեգրման եղանակով: Աշխատավարձն ընդգրկում է դրամային և բնաիրեղեն ձևով բոլոր եկամուտներն` անկախ ֆինանսավորման աղբյուրից:

Արտադրության և ներմուծման հարկերը ներառում են արտադրանքի, ներմուծման և արտադրության այլ  հարկերը: Արտադրության և ներմուծման հարկերն են՝ ավելացված արժեքի հարկը, ակցիզային հարկը, մաքսային տուրքը և շրջանառության հարկի այն մասը, որը փոխարինում է ավելացված արժեքի հարկին: Սուբսիդիաներն իրենցից ներկայացնում են ընթացիկ չփոխհատուցվող և անվերադարձ վճարներ, որոնք պետությունը տրամադրում է կազմակերպություններին` արտադրության, ապրանքների և ծառայությունների արտահանման կամ վաճառքի հետ կապված:

Համախառն շահույթը և համախառն խառը եկամուտները ներառում են ավելացված արժեքի այն մասը, որը մնում է արտադրողների մոտ` ծախսերը հանելուց հետո: Ներառվում է նաև "տնային տնտեսություններ" հատվածում ձևավորված համախառն խառը եկամուտը: 

 

Բազային տարին և նորացման շրջափուլը: Մինչև 1999 թվականը բազային տարի էր համարվում 1996 թվականը, 2000-2006թթ. բազային էր համարվում 1998 թվականը, Սկսած 2007թ.-ից բազային տարի է 2005թ.-ը: Նորացման հաճախականությունը 3-5 տարի է:

 

Սեզոնային տատանումների ճշգրտում: Սեզոնային ճշգրտումներն իրականացվում են ըստ տնտեսական գործունեության տեսակների և ըստ ծախսերի բաղադրիչների: Սեզոնային ճշգրտումների հաշվարկներն սկսվել են 1996 թվականից՝ կիրառելով X-11 Arima ծրագիրը, իսկ  2008 թվականից՝ DEMETRA+ ծրագիրը:

 

Աշխարհագրական տվյալներ: Ազգային հաշիվների տվյալները հաշվարկվում են առանց մարզային բաշխվածության:

 

3.4.1 Միջանկյալ արդյունքների արժանահավատության ստուգում

Համաձայնեցում: Հաշիվների համաձայնեցումը հիմնված է համակարգում հաշիվների փոխհարաբերությունների վրա: ՀՆԱ որոշ բաղադրիչների գնահատումը կատարվում է ՀՆԱ գնահատականի համաձայնեցմամբ` երեք մեթոդներով: Քանի որ արտադրական եղանակով ՀՆԱ գնահատումը համարվում է առավել նախընտրելի, ապա  շատ դեպքերում նյութական շրջանառու միջոցների փոփոխությունները և տնային տնտեսությունների սպառողական ծախսերը ճշգրտվում են ծախսային եղանակի դեպքում, իսկ եկամուտների ձևավորման եղանակի դեպքում ճշգրտվում են համախառն շահույթը և խառը եկամուտը:

 

 3.4.2 Միջանկյալ արդյունքների գնահատում

Միջանկյալ տվյալների վիճակագրական շեղումները պայմանավորված են գործունեության մի շարք ձևերում ոչ ֆորմալ և չդիտարկվող բաղադրիչների առկայությամբ: Այդ գործունեության տեսակներում զբաղվածների թվաքանակը համեմատվում է կենսամակարդակի ամբողջացված և աշխատուժի ընտրանքային հետազոտություններից ստացված զբաղվածների թվաքանակի հետ: Այդ համեմատության արդյունքներով ճշգրտվում է ՀՆԱ-ն:

 

3.4.3 Վիճակագրական ելքային տվյալներում շեղումների և այլ խնդիրների գնահատում

Համաձայնեցում:  ՀՆԱ-ի տարեկան և եռամսյակային գնահատականների համար հիմնական է համարվում արտադրական եղանակը: Արտադրական և ծախսային եղանակներով հաշվարկված ՀՆԱ-ի տարբերությունը հաշիվներում ցույց է տրվում որպես վիճակագրական շեղում:

 

VI. Այլ

4.3.3 Վերանայումների ուսումնասիրությունների և վերլուծությունների տարածում

Խոշոր վերանայումներ: Խոշոր վերանայումները իրականացվում են ժամանակահատվածներում, հիմնականում 10-15 տարի: Դրանք հիմնականում ներառում են նոր ներկայացումը: Դրանք կարող են նաևներառել նոր ձեռնարկներ (օր` ԱՀՀ 2008) և/կամ նոր դասակարգիչներ:

Ընթացիկ վերանայումներ: Առաջին եռամսյակային/տարեկան ցուցանիշների հրատարակումից հետո, սկսվում է որոշակի ժամանակահատված, երբ այդ ցուցանիշները բազմակի վերանայվում են, մինչև “վերջնական” (հիմնական տարեկան) ցուցանիշների թողարկումը: Այս վերանայումների համար նախատեսված ժամանակաշրջանը հինականում 2 և 4 տարի է:

Ընդհանուր վերանայման  ընդհացակարգի շրջանակը: Կարելի է հաշվի առնել,արդյոք ազգային հաշիվների համար վերանայման ընթացակարգը պետք է համակարգվի պետական կառավարման մարմինների, և վճարային հաշվեկշռի վիճակագրության համար ընթացակարգերի վերանայման հետ համատեղ, թե ոչ:

 

Այն դեպքերում, երբ իրականացվում են մեթոդաբանական կամ այլ բնույթի փոփոխություններ (օրինակ, անցումը ԱՀՀ 2008-ին,  ՏԳՏԴ-ին, բազային տարվա փոփոխություն, ավելացված արժեքի հաշվարկ` ըստ ենթահատվածների) համապատասխան հրապարակումներում տրվում է այդ փոփոխությունների ծանոթագրությունները, ինչպես նաև ներկայացվում նախորդ տարիների համար հաշվարկված (վերանայված) շարքեր:

 

5.3.2. Փաստաթղթերի և ծառայությունների համացանկի (կատալոգ) առկայություն

Համաձայն վիճակագրական աշխատանքների տարեկան ծրագրի, յուրաքանչյուր տարի ԱՎԾ-ն հրապարակում և տարածում է Վիճակագրական հրապարակումների համացանկ (կատալոգ): Համացանկը պարունակում է մանրամասն և հստակ գծագրված տեղեկատվություն ԱՎԾ թղթային տարբերակով հրապարումների վերաբերյալ: Համացանկը ներկայացնում է յուրաքանչյուր հրապարակման վերնագիրը` համառոտ բովանդակությամբ, պարբերականությունը և հրապարակման օրը:

Համացանկի նպատակն է ծանոթացնել սպառողներին ԱՎԾ կողմից հրապարակվող վիճակագրական արտադրանքին:

Համացանկի էլեկտրոնային տարբերակը տեղադրված է ԱՎԾ կայքում`

http://www.armstat.am/am/?nid=82&id=1412