Dissemination
Standards
Bulletin Board


 



ՀՀ ՎԿ մեթոդական հիմնապաշար

Տվյալների Տարածման Հատուկ Ստանդարտ
(Համաձայն ԱՄՀ-ին տրամադրած տարբերակի)

Հայաստանի Հանրապետություն Ամփոփ մեթոդաբանություն Վճարային հաշվեկշիռ

Վերջին վերանայումը

30 հունվար 2020թ.

Վերջին վավերացումը

31 հունվար 2020թ.

Պատասխանատու(ներ)         
 
 
 
 

Քրիստինե Պողոսյան

ՀՀ ՎԿ 

Վճարային հաշվեկշռի և արտաքին առևտրի վիճակագրության բաժին

Բաժնի պետ

Հայաստանի Հանրապետություն, 0010, ք. Երևան, Հանրապետության պող., Կառավարական տուն 3

  Հեռախոս : 374 11 583 995
  Ֆաքս : 374 11 521 921
  Էլ. փոստ : kristina@armstat.am, info@armstat.am

I. Վերլուծական հիմք. հիմնադրույթներ, սահմանումներ և դասակարգումներ

2.1.1 Հասկացություններ և սահմանումներ

Սահմանում: Վճարային հաշվեկշիռն իրենից ներկայացնում է վիճակագրական հաշվետվություն, որում համակարգված տեսքով արտացոլվում են ամփոփ տվյալներ հաշվետու ժամանակահատվածում (եռամսյակ, տարի) այլ երկների ու միջազգային կազմակերպությունների հետ ՀՀ (ռեզիդենտների և ոչ ռեզիդենտների միջև) արտաքին տնտեսական գործառնությունների վերաբերյալ:

Վերլուծական հիմք: Հայաստանի Հանրապետության վճարային հաշվեկշիռը կազմված է երեք հիմնական հաշիվներից. 1.ընթացիկ հաշիվ (ներառում է ապրանքներ, ծառայություններ, սկզբնական եկամուտներ և երկրորդային եկամուտներ հոդվածները), 2.կապիտալի հաշիվ (ներառում է կապիտալ տրանսֆերտները և չարտադրված ոչ ֆինանսական ակտիվների ձեռքբերումը/վաճառքը) և 3.ֆինանսական հաշիվ (ներառում է ուղղակի, պորտֆելային և այլ ներդրումների ու ֆինանսական ածանցյալների գծով ակտիվները և պարտավորությունները, ինչպես նաև պահուստային ակտիվները): Առանձին հոդվածով տրվում են նաև զուտ սխալները և բացթողումները:

2.3.1 Դասակարգում/Հատվածավորում

Դասակարգման համակարգ: ՎՀ գործառնությունները դասակարգվում են Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) «Վճարային հաշվեկշռի և միջազգայն ներդրումային դիրքի 6»-րդ ձեռնարկի հրատարակության (ՎՀՁ6) պահանջներին համապատասխան: Սակայն որոշ ապրանքների գործառնությունների գծով տվյալների հավաքագրումը չի իրականացվում ՎՀՁ6-ի պահանջներին համապատասխան` ոչ բանկային կազմակերպություններից ստացված տվյալների սղության պատճառով: Ըստ ՎՀՁ6-ի տնտեսությունը բաժանված է կենտրոնական բանկ (դրամավարկային կարգավորման մարմիններ), ավանդային կազմակերպություններ, բացի կենտրոնական բանկից, պետական կառավարում, այլ հատվածներ:

 

II. Տվյալների ընդգրկունություն

2.2.1 Ընդգրկունություն

Տվյալների ընդգրկունություն

Ընդգրկվում է ՀՀ ամբողջ տնտեսական տարածքը և ներառում ռեզիդենտների և ոչ ռեզիդենտների միջև կատարած բոլոր գործառնությունները: Վճարային հաշվեկշռի եռամսյակային և տարեկան տվյալները տարածվում են վերլուծական ձևաչափով, ըստ ստանդարտ բաղադրիչների` ԱՄՀ-ի «Վճարային հաշվեկշռի և միջազգայն ներդրումային դիրքի 6»-րդ ձեռնարկի հրատարակության (ՎՀՁ6) պահանջներին համապատասխան:

  • Գործառնությունների ընդգրկունություն: Ընդգրկված են ՎՀՁ-6-ի մեթոդաբանությամբ նախատեսված բոլոր գործառնությունները:

  •  Աշխարհագրական ընդգրկունություն: Հայաստանի Հանրապետության աշխարհագրական տարածքը համընկնում է նրա տնտեսական տարածքին:

Չհաշվառվող գործունեություն

Չհաշվառվող գործունեություն: Մաքսանենգ ճանապարհով ստացված ապրանքների և մասնավոր հատվածի կողմից արտերկրում կատարվոող ներդրումների գնահատում չի իրականացվում :

 

III. Հաշվապահական հաշվառման կանոններ

2.4.1 Գնահատում

Արժեքային գնահատումը: Գործառնությունները գնահատվում են շուկայական գներով: Եթե շուկայական գինը հայտնի չէ, օգտագործվում է դրա մոտավոր արժեքը կամ այն փոխարինվում է այնպիսի արժեքով, որը կարող է գործածվել շուկայականի փոխարեն: Օտարերկրյա ներդրումների գործառնությունները գնահատվում են հաշվեկշռային արժեքով:

Փոխարկումը միասնական հաշվարկային միավորի: Վճարային հաշվեկշիռը կազմվում է ԱՄՆ դոլարով: Այլ արժույթով արտահայտված գործառնությունները փոխարկվում են ԱՄՆ դոլարի` օգտագործելով գործառնության իրականացման պահի  փոխարժեքը: Եթե տվյալ գործառնության իրականացման պահի փոխարժեքը պարզելն անհնար է, ապա օգտագործվում է համապատասխան ժամանակաշրջանի միջին փոխարժեքը:

2.4.2 Հաշվառման սկզբունք

Եկամուտների արտացոլումը: ՎՀ-ի բոլոր գործառնությունները կապված եկամուտների ստացման հետ, գրանցվում են հաշվեգրման եղանակով, բացի մասնավոր ձեռնարկությունների ակտիվների և պարտավորությունների գծով տոկոսավճարներից ստացված եկամուտներից, որոնք գրանցվում են հաշվեգրման եղանակով փաստացի ստացման կամ վճարման պահին:

2.4.3 Համախառն/զուտ ցուցանիշների հաշվառման գործընթաց

Բոլոր գործառնությունները գրանցվում են համախառն սկզբունքով (դեբետ և կրեդիտ):

 

IV. Հիմնական տվյալների աղբյուրների բնութագրեր

3.1.1 Սկզբնական տվյալների հավաքագրման ծրագիր

Ապրանքներ: Ապրանքների արտահանման և ներմուծման տվյալների համար հիմք են հանդիսանում ՀՀ կառավարությանն առընթեր  պետական եկամուտների  կոմիտեի կողմից ներկայացվող բեռնամաքսային հայտարարագրերի տվյալների բազաները, որոնցում ներառված տվյալներն այնուհետ մշակվում են ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի (ՀՀ ՎԿ) կողմից` ամսական կտրվածքով և այնուհետև տրամադրվում են ՀՀ կենտրոնական բանկին` վճարային հաշվեկշռում ներառելու նպատակով: Մաքսային վիճակագրությունն ընդգրկում է ՀՀ ներմուծված և արտահանված բոլոր ապրանքները: Ստացված տվյալները համալրվում են ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության և էներգետիկայի  ոլորտի կազմակերպությունների կողմից տրամարդրվող`էլեկտրաէներգիայի և բնական գազի արտահանման և ներմուծման վերաբերյալ տվյալներով: Ճանապարհորդության միջոցով կատարվող առևտրի տվյալները ստացվում են պարզեցված մաքսային հայտարարագրերի մշակման միջոցով: Տրանսպորտային կայաններում ձեռք բերվող ապրանքների վերաբերյալ տվյալները ստացվում են տրանսպորտային կազմակերպություններից:

Ծառայություններ: Տրանսպորտային, հեռահաղորդակցության, համակարգչային և տեղեկատվական և այլ ծառայությունների վերաբերյալ տվյալների կազմման հիմնական աղբյուր են հանդիսանում ՀՀ ՎԿ կողմից իրականացվող պետական վիճակագրական դիտարկումների շրջանակում իրավաբանական անձանցից և անհատ ձեռնարկատերերից եռամսյակային պարբերականությամբ հավաքագրվող համապատասխան հաշվետվություններում ներառված տվյալները: Ճանապարհորդությունների վերաբերյալ տվյալները ՀՀ ՎԿ են ներկայացվում զբոսաշրջության գործակալությունների, հյուրանոցների կողմից, իսկ ստացված տվյալներին այնուհետ ավելացվում են "սեզոնային և սահմանային աշխատողների" և "ժամանող և մեկնող ուղևորների" ՀՀ ՎԿ կողմից իրականացվող հետազոտությունների արդյունքներով գնահատված տվյալները: Բանկային հատվածի ֆինանսական ծառայությունների վերաբերյալ տվյալները հավաքագրվում են Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական Բանկի կողմից:

Սկզբնական եկամուտներ: Աշխատանքի վարձատրության վերաբերյալ տվյալները կազմվում են ՀՀ առևտրային բանկերի միջոցով  ֆիզիկական անձանց կողմից կատարված արտաքին ստացումների և փոխանցումների  վերաբերյալ տվյալների, ինչպես նաև ՀՀ ԿԲ կողմից իրականացվող դրամական փոխանցումների վերաբերյալ ընտրանքային հետազոտությունների արդյունքների հիման վրա: Օտարերկրյա ներդրումներից ստացված եկամուտների վերաբերյալ տվյալները հավաքագրվում են ՀՀ ՎԿ կողմից` մասնավոր հատվածի կազմակերպությունների դիտարկումների հիման վրա: Օտարեկրյա ներդրումների վերաբերյալ տվյալները բանկային և պետական հատվածներ մասով հավաքագրում է ՀՀ ԿԲ-ն:

Երկրորդային եկամուտներ: Մարդասիրական օգնության արժեքային գնահատումն իրականացվում է նվիրատուների կողմից և նշվում է մաքսային հայտարարագրերում: Կառավարության կողմից միջազգային կազմակերպություններին վճարված անդամավճարների վերաբերյալ տվյալները ներկայացվում են ՀՀ ֆինանսների նախարարության կողմից: Հայաստանի Հանրապետությանը տրամադրված տեխնիկական օգնության վերաբերյալ տվյալները ստացվում են նախարարություններից, բացի այդ, կատարվում են նաև լրացուցիչ գնահատումներ: Ոչ ռեզիդենտների կողմից տրամադրված մասնավոր տրանսֆերտների վերաբերյալ տվյալները գնահատվում են ՀՀ առևտրային բանկերի միջոցով  ֆիզիկական անձանց կողմից կատարված արտաքին ստացումների և փոխանցումների  վերաբերյալ տվյալների, ինչպես նաև ՀՀ ԿԲ կողմից իրականացվող դրամական փոխանցումների վերաբերյալ ընտրանքային հետազոտությունների արդյունքների հիման վրա:

Կապիտալի հաշիվ: ՀՀ ԿԲ-ն պետական կառավարման հատվածի կապիտալ տրանսֆերտների վերաբերյալ որոշ տվյալներ ստանում է ՀՀ ֆինանսների նախարարությունից և ՀՀ ՎԿ-ից ՀՀ կառավարությանն առընթեր  պետական եկամուտների  կոմիտեի կողմից ներկայացվող բեռնամաքսային հայտարարագրերի հիման վրա: Մասնավոր կապիտալ տրանսֆերտների հետ կապված կատարվում են որոշակի ճշգրտումներ:

ՈՒղղակի ներդրումներ: ՀՀ իրական հատվածում կատարված ուղղակի օտարերկրյա ներդրումների վերաբերյալ տվյալները հավաքագրվում են ՀՀ ՎԿ-ի կողմից   և   տրամադրվում են ՀՀ ԿԲ-ին: Ֆինանսական հատվածի կազմակերպություններից տվյալները հավաքագրում է ՀՀ ԿԲ-ն:

Պորտֆելային ներդրումներ: ՀՀ իրական  հատվածում կատարված պորտֆելային ներդրումների վերաբերյալ տվյալները հավաքագրվում են ՀՀ ՎԿ-ի կողմից, իսկ ֆինանսական հատվածի կազմակերպություններից տվյալները հավաքագրում է ՀՀ ԿԲ-ն:

Այլ ներդրումներ: Այլ ներդրումների վերաբերյալ տվյալները ՀՀ ԿԲ-ն ստանում է ՀՀ ֆինանսների նախարարությունից (պետական հատվածի վարկերի գծով), առևտրային բանկերից և այլ ֆինանսական կազմակերպություններից, իսկ մասնավոր հատվածի վարկերի և առևտրային վարկերի գծով` ՀՀ ՎԿ-ից:

Պահուստային ակտիվներ: Պահուստային ակտիվների վերաբերյալ տվյալները կազմվում է ՀՀ ԿԲ կողմից` հաշվեկշռային տվյաների հիման վրա:

3.1.2 Սկզբնական տվյալների սահմանում, ընդգրկունություն, դասակարգում, գնահատում և գրանցման ժամկետ

 

Կառուցվածքը, հիմնադրույթները և սահմանումները համապատասխանում են ՎՀՁ6-ի մեթոդաբանությանը:

3.1.3 Սկզբնական տվյալների  ժամանակայնություն

Եռամսյակային հաշվետվական ձևերը տրամադրվում են ռեսպոնդենտներին հաշվետու ժամանակշրջանի վերջում և պետք է վերադարձվեն 4 շաբաթվա ընթացքում:

 

V. Տվյալների հավաքագրման և մշակման գործընթացներ

3.3.1 Սկզբնական տվյալների վիճակագրական մեթոդներ

Ապրանքներ: Մաքսային տվյալների հիմնական ճշգրտումները վերաբերում են էլեկտրաէներգիայի արտահանմանն ու ներմուծմանը, ինչպես նաև բնական գազի ներմուծմանը: Տվյալների բարելավման նպատակով ճշգրտումներ են իրականացվում նաև տվյալների ընդգրկունության/դասակարգչային/ ժամանկային արժեքային առումներով: Ճշգրտվում են նաև Մասնավորապես ճշգրտվում են այն ապրանքների ներմուծման տվյալները, որոնք գնահատվում են ՖՕԲ գնի հիման վրա` կիրառելով որոշակի գործակից ներմուծված ապրանքի (ապրանքի տեսակից կախված) ՍԻՖ գնի նկատմամբ: Միջին ճշգրտումը ստացվել է 2001 թվականին անցկացված հետազոտությունների տվյալներով:

Ծառայություններ: Ոչ ռեզիդենտների կողմից մատուցված տրանսպորտային ծառայությունների և բեռների ապահովագրական ծառայությունների արժեքը հաշվարկվում է ապրանքների ներմուծման արժեքի ճշգրտման եղանակով (ՍԻՖ-ը ՖՕԲ-ի վերածելով) և գումարվում է ծառայությունների ներմուծմանը, իսկ տրանսպորտային ծառայությունների և բեռների ապահովագրական ծառայությունների արտահանման արժեքը հաշվարկվում է օգտագործելով մաքսային հայտարարագրերի տվյալները ՀՀ ռեզիդենտներին տրանսպորտային միջոցների պատկանելության մասով: Ճանապարհորդությունների գծով կրեդիտային և դեբետային մուտքագրումները հաշվարկվում են ելնելով ճանապարհորդների թվաքանակից, մնալու միջին տևողությունից և միջին օրական ծախսերից:

Սկզբնական եկամուտՍեզոնային աշխատողների աշխատավարձի գծով տվյալների ճշգրտումն իրականացվում է ելնելով ՀՀ ԿԲ կողմից իրականացվող դրամական փոխանցումների վերաբերյալ ընտրանքային հետազոտությունների արդյունքներից:

Երկրորդային եկամուտներ: Երկրորդային եկամուտների ճշգրտումն իրականացվում է՝ ելնելով ՀՀ ԿԲ կողմից իրականացվող դրամական փոխանցումների վերաբերյալ ընտրանքային հետազոտությունների արդյունքներից:

Կապիտալի հաշիվ: Կապիտալ տրանսֆերտների վերաբերյալ գնահատումները ստացվում են ՀՀ առևտրային բանկերի միջոցով  ֆիզիկական անձանց կողմից կատարված արտաքին ստացումների և փոխանցումների  վերաբերյալ տվյալներից, ինչպես նաև  ՀՀ ԿԲ-ի կողմից իրականացվող դրամական փոխանցումների վերաբերյալ ընտրանքային հետազոտությունների արդյունքներից: 

Ուղղակի ներդրումներ: Ուղղակի ներդրումների գծով տվյալների ճշգրտումն իրականացվում է ուղղակի օտարերկրյա ներդրումով այն կազմակերպությունների տվյալների հաշվառմամբ, որոնց համար տարեկան ներդրումների ծավալը չի գերազանցում 25 հազ. ԱՄՆ դոլարը և որոնք ամբողջությամբ չեն ընդգրկվել հետազոտության ժամանակ:

Պորտֆելային ներդրումներ: Պորտֆելային ներդրումների վերաբերյալ տվյալների ճշգրտում չի իրականացվում:

Այլ ներդրումներ: Այլ ներդրումների վերաբերյալ տվյալների ճշգրտում չի իրականացվում:

Պահուստային ակտիվներ: Պահուստային ակտիվների վերաբերյալ տվյալների ճշգրտում չի իրականացվում:

3.3.2 Վիճակագրական այլ գործընթացներ

Սեզոնային ճշգրտում: Սեզոնային ճշգրտում չի իրականացվում:

3.4.1 Միջանկյալ արդյունքների արժանահավատության ստուգում

Ստուգում և այլ պրակտիկա: Գործընկեր երկրների հետ տվյալների անհամապատասխանությունը քննարկվում է, բայց դրանց արդյունքում ճշգրտում չի կատարվում:

 

VI. Այլ

5.3.1. Հետադարձ կապի ապահովման համար անհրաժեշտ տեղեկատվության տարածում

ՀՀ ՎԿ-ի վիճակագրական տեղեկատվության տարածման և մարկետինգի բաժինը պատասխանատու է վիճակագրական հարցերի համար: Հետադարձ կապի վերաբերյալ անհրաժեշտ տեղեկատվությունը ներկայացված է ՀՀ ՎԿ բոլոր հրապարակումներում համապատասխանաբար:

5.3.2. Փաստաթղթերի և ծառայությունների համացանկի (կատալոգ) առկայություն

Համաձայն վիճակագրական աշխատանքների տարեկան ծրագրի, յուրաքանչյուր տարի ՎԿ-ն հրապարակում և տարածում է Վիճակագրական հրապարակումների համացանկ (կատալոգ): Համացանկը պարունակում է մանրամասն և հստակ գծագրված տեղեկատվություն ՎԿ թղթային տարբերակով հրապարումների վերաբերյալ: Համացանկը ներկայացնում է յուրաքանչյուր հրապարակման վերնագիրը` համառոտ բովանդակությամբ, պարբերականությունը և հրապարակման օրը:

Համացանկի նպատակն է ծանոթացնել սպառողներին ՎԿ կողմից հրապարակվող վիճակագրական արտադրանքին:

Համացանկի էլեկտրոնային տարբերակը տեղադրված է ՎԿ կայքում`

https://www.armstat.am/am/?nid=82&id=2227